Configurations psychiques et composition picturale

Jean-Paul Matot

30/11/2021

Résumé

J’ai défini ailleurs (Matot, 2019, 2020) une configuration psychique comme une position du fonctionnement mental constituée par l’activa- tion et l’interaction régulières d’un ensemble d’éléments lui conférant une certaine stabilité et permettant la symbolisation d’un registre plus ou moins large, mais toujours limité, d’expériences. Dans cette pers-pective, l’émergence d’une configuration psychique peut être envisa- gée par analogie avec la genèse d’un tableau, et les écrits théoriques de quelques grands maîtres modernes peuvent nous inspirer à cet égard. Les dessins d’un enfant en thérapie mis en perspective avec des œuvres de Basquiat illustreront ce propos. Notre itinéraire nous amène à schématiser un processus en trois temps – déprise de l’objet pour atteindre la sensation – mise en formes et en couleurs de quelque chose reflétant la complexité indicible de cette sensation – constitution d’un fond informe d’où émergera la configuration du tableau – qui re- joint en partie certaines théorisations psychanalytiques, dont deux me retiendront car elles permettent également de pointer l’endroit où – de mon point de vue – elles risquent de nous ramener vers des impasses théoriques: le concept d’originaire et des pictogrammes chez Piera Aulagnier ; et la théorisation par Anne Brun d’un « transfert de la sen- sorimotricité» à partir de sa réflexion sur la place du médium pictural dans le traitement des pathologies graves de la symbolisation.

Psychische configuraties en picturale compositie

Ik heb elders (Matot, 2019, 2020) een psychische configuratie gede- fineerd als een positie van het mentale functioneren bestaande uit de regelmatige activering en interactie van een reeks elementen die haar een zekere stabiliteit geven en de symbolisatie van een min of meer breed, maar altijd beperkt register, van experimenten toestaan. In dit perspectief kan de opkomst van een psychische configuratie worden overwogen naar analogie met de ontstaan van een schilderij, en de theoretische geschriften van sommige grote moderne meesters kun- nen ons in dit opzicht inspireren. De tekeningen van een kind in the- rapie die in perspectief worden gezet met werken van Basquiat zullen dit punt illustreren. Onze route leidt ons tot een proces in drie stappen – de deconstructie van het object om de sensatie te bereiken – het vormgeven en kleuren van iets dat de onuitsprekelijke complexiteit van deze sensatie weerspiegelt – het vormen van een vormloze achter- grond waaruit de configuratie van de tafel zal ontstaan – die deels overeenkomt met bepaalde psychoanalytisch Theorisaties, twee van hen zullen mij tegenhouden omdat ze ook wijzen op de plaats waar ze ons – vanuit mijn gezichtspunt – weer naar theoretische dode punten dreigen te brengen: Het concept van originelen en pictogrammen in Piera Aulagnier; en de theorisatie door Anne Brun van een «overdracht van sensorimotriciteit», beginnend bij haar reflectie op de plaats van het beeldmedium in de behandeling van ernstige pathologieën van symbolisering.

Psychic configurations and pictorial composition

I have defined elsewhere (Matot, 2019, 2020) a psychic configuration as a position of mental functioning consisting of the regular activation and interaction of a set of elements giving it a certain stability and allowing the symbolisation of a more or less broad, but always limited register, of experiments. In this perspective, the emergence of a psychic configuration can be considered by analogy with the genesis of a painting, and the theoretical writings of some great modern masters can inspire us in this regard. The drawings of a child in therapy put into perspective with paintings of Basquiat will illustrate this point. Our itinerary leads us to map a three-step process – disconstruction of the object to reach the sensation – shaping and colouring something reflecting the unspeakable complexity of this sensation – forming a formless background from which the configuration will emerge – which partly corresponds to certain psychoanalytic theorisations, Two of them will hold me back because they also point out the place where – from my point of view – they could bring us back to theoretical dead ends: the concept of originals and pictograms introduced by Piera Aulagnier; and the theorization by Anne Brun of a «transfer of sensorimotricity» starting from her reflection on the place of the pictorial medium in the treatment of serious symbolisation pathologies.


This site is registered on wpml.org as a development site. Switch to a production site key to remove this banner.