Donald Woods Winnicott (1896-1971), Brits psychoanalyticus, bracht een nieuwe dimensie in de psychoanalyse omwille van zijn lange ervaring als kinderarts, zijn vermogen om met de archaïsche dimensie van de persoonlijkheid te communiceren en zijn originele inzichten.
Hoewel hij in grote lijnen trouw bleef aan het gedachtegoed van Sigmund Freud en Melanie Klein, ontwikkelde hij nieuwe psychoanalytische concepten die beter aansloten bij zijn klinische observaties van infants, kinderen, adolescenten en volwassenen. Zijn naam wordt verbonden aan de begrippen van transitionele objecten en fenomenen die de relatie van de interne intrapsychische wereld met de externe omgeving bespreken.
Het belang dat hij hechtte aan ‘gewone levendigheid’ (ordinary living) en de menselijke capaciteit om voluit te kunnen leven, hebben zijn theoretische concepten en klinische belangstelling gedurende zijn lange carrière gevoed. Het werk van Winnicott is immens rijk en lijkt op het eerste gezicht op theoretisch vlak eenvoudig , doch de verschillende begrippen zijn niet gemakkelijk te bevatten. Hijzelf werkte vanaf 1954 aan een overzicht van zijn denken in een uiteindelijk postuum verschenen werk, Human Nature (1988).
De vroege infant-moederrelatie ligt aan de basis van de menselijke natuur en vraagt een ontwikkeling van integratie en desillusie (desillusionnement) om tot intersubjectieve relaties te kunnen komen. Van in het begin van zijn oeuvre worden intuïtief de verschillende aspecten van de psychische ontwikkeling aangevoeld, zoals de psychosomatische eenheid van het individu, de betekenis van agressie en de locus van creativiteit.
Deze seminariereeks wil een aantal begrippen bespreken vanuit de chronologische structuur van Winnicott’s denken over psychische ontwikkeling. Zo wordt in het eerste jaar op de betekenis van een pre-objectaal stadium gefocust en het belang hierin van de omgeving, in het tweede jaar komt de transitionele fase met een overgang naar een objectaal stadium aan bod, om ten slotte in het derde jaar stil te staan bij wat het volgens de auteur betekent een vol leven te leiden.
Aan de hand van een literatuuropgave worden de vier jaarseminaries thematisch behandeld.
Jaarlijks programma
Jaar 1 – 2025-2026 There is no such thing as a baby
De centrale gedachte in de emotionele ontwikkelingstheorie van Winnicott is dat er een potentiële individualiteit bestaat bij het infant en dat de moeder, als omgevingsobject, hierin een faciliterende rol speelt.
Het voornaamste kenmerk van deze fase is ‘going-on-being’, waarbij de actieve invloed van de omgeving een kwestie van timing is. Volgens Winnicott ontstaat de menselijke psyche niet zozeer vanuit de instinctieve behoefte om ontladingskanalen te vinden (Freud), of vanuit de behoefte om zich te verdedigen tegen de gevaren van de buitenwereld (Klein).
Door haar empathische beschikbaarheid ondersteunt de omgevingsmoeder een illusie van almacht tot de baby voldoende psychische integratie bereikt en zo de psychische geboorte helpt inleiden.
Jaar 2 – 2026-2027 – Transitionele objecten en fenomenen
De periode van de transitionele objecten en fenomenen wordt mogelijk door het toegenomen vermogen van de baby om de containende omgevingsfunctie te internaliseren.
Het primaire zorgobject wordt nu niet langer louter als partieel ervaren, de kinderlijke psyché is beter geïntegreerd en de rol bestaat erin door progressieve desillusionering een potentiële ruimte mogelijk te maken. Het is nu dat de capaciteit om alleen te zijn in aanwezigheid van de ander verworven wordt.
Jaar 3 – 2027-2028 – Creativiteit
De baby heeft vervolgens een eigen persoontje ontwikkeld en is in staat gevoelens van ambivalentie, depressie en rouw te verdragen. De infantiele psyché is een eenheid geworden. Interne en externe objecten hebben het statuut van totaal object bereikt.
Er ontwikkelt zich een relatie met de buitenwereld omdat de baby vanuit de innerlijke wereld en via projectie deze wereld gaat beschouwen. Eén van de laatste belangrijke teksten van Winnicott, The Use of an Object (1968), verwijst naar deze veranderde relatie infant-moeder. Playing krijgt zijn volle betekenis van creativiteit, van seksuele differentiatie en van het Zelf.
