La famille et l’adolescent : la transmission de l’existence

Matot , Jean-Paul

2000-04-01

Articles papier

Résumé

Le processus de définition identitaire à l'adolescence nécessite un étayage familial discret mais robuste dont un aspect important réside dans la disponibilité pour l'adolescent(e) d'une représentation préconsciente de la vitalité de ses parents correspondant à la réalité perçue, chez ceux-ci, d'une possibilité de satisfaction pulsionnelle suffisante respectant le fonctionnement différencié des instances psychiques. C'est cet étayage, que je nomme ici transmission de l'existence, qui s'oppose au sentiment de l'absurdité de la vie, particulièrement vif et parfois extrême à l'adolescence. Une citation d'un des premiers textes du poète René Daumal illustre cette dialectique entre sentiment de l'absurde et sentiment d'exister, qui se retrouve au coeur des oeuvres de Sartre et Camus. Quelques éléments biographiques concernant ces deux auteurs permettent de mettre en évidence la similitude d'une configuration familiale peu propice à la transmission du sentiment d'exister. La référence à la réalité de l'être comme organisateur de la rencontre thérapeutique avec l'adolescent, s'appuyant sur les travaux d'André Alsteens, permet de proposer quelques éléments susceptibles de faciliter le renforcement ou la restauration d'un sentiment d'exister chez l'adolescent.

Samenvatting

Het proces van identiteitsbepaling tijdens de adolescentie noodzaakt een ondersteuning vanwege de familie, tegelijk discreet en robuust. Eén aspect ervan is de beschikbaarheid voor de adolescent van een voorbewuste voorstelling van de vitaliteit van zijn ouders in overeenstemming met wat merkbaar is in de realiteit ; voor de ouders is het nodig dat ze een voldoende pulsionele bevrediging ervaren, met respect voor het gedifferentiëerd functioneren van de psychische instanties. Het is deze ondersteuning, welke ik hier de overdracht van het gevoel te bestaan noem, die zich stelt ten opzichte van een gevoel van absurditeit van het leven, uitgesproken levendig en zelfs extreem gevoeld tijdens de adolescentie. Een citaat uit één van de eerste teksten van de dichter René Daumal illustreert deze dialectiek tussen gevoel van absurditeit en gevoel te bestaan, wat trouwens een centrale gedachte is in de werken van Sartre en Camus. Enkele biografische elementen uit het leven van deze auteurs maken het mogelijk de gelijkenis aan te tonen van een familiale configuratie die dit gevoel te bestaan weinig bevordert. De verwijzing naar de realiteit van het 'zijn' als organisator van de ontmoeting met de adolescent, en dit teruggrijpend naar het werk van André Alsteens, laat toe enkele elementen voor te stellen die een versterking of het herstel van een gevoel te bestaan bij de adolescent kunnen vergemakkelijken.

Summary

The adolescent process of defining identity necessitates discreet but robust family support of which an important aspect resides in the availability for the adolescent of a preconscious representation of the vitality of his parents that corresponds to the perceived reality, for them, of the possibility of sufficient satisfaction of their drives that is respectful of the differentiated functioning of their psychic entities. It is this support, which I call here transmission of existence, that is opposed to the sense of the absurdity of life, which is particularly vivid and sometimes extreme in adolescence. A quotation from one of the first texts by the poet René Daumal illustrates the dialectic between the sense of the absurd and the sense of existing, which is at the heart of the works of Sartre and Camus. A few biographical elements concerning these two authors make it possible to underline the similarity of family configurations little likely to transmit a sense of existing. Reference to the reality of the person as organiser of the therapeutic encounter with the adolescent, supported by the work of André Alsteens, makes it possible to propose some elements susceptible of facilitating the reinforcement or the restoration of the adolescent's sense of existing.